Əsrlər boyu Azərbaycan qadınının başından heç vaxt əskik olmayan bir tac var idi: kələğayı. Qızlarımız yetkinlik yaşına çatıb gəlin köçəndə, yaşlı nənələrimiz ömür-gün yollarını başa vuranda başlarının üstündə məhz bu ipək möcüzəni daşıyırdılar. Kələğayı sadəcə bir baş örtüyü deyil, Azərbaycan qadınının zərifliyinin, adət-ənənələrinin və milli kimliyinin şah əsəri idi. Onun hər bir naxışında, hər bir kənarındakı “buta”sında minilliklərin yaddaşı yaşayırdı. Qaysovvari ipək sapların toxunması, qaynayan qazanlarda rənglənməsi, tağ möhürlərlə üzərinə vurulan naxışlar böyük bir səbir, əmək və sənətkarlıq tələb edirdi. Bu, əsl sənət əsəri idi.Bəs, necə oldu ki, əsrlərin bu zərif ənənəsi tədricən kölgəyə çəkildi və son 30-40 ildə həyatımıza yad olan hicab anlayışı bu qədər geniş yayıldı?
Bu dəyişikliyin kökləri 1980-ci illərin sonu və 1990-cı illərin əvvəllərinə — Sovet İttifaqının süqutuna və ideoloji boşluq dövrünə gedib çıxır. Uzun illər ateizm təbliği ilə milli və dini köklərindən ayrı salınmış cəmiyyət müstəqillik qazananda bir kimlik axtarışına başladı. Məhz bu boşluq dövründə sərhədlərimiz açıldı, xaricdən gələn müxtəlif dini və ideoloji axınlar ölkəmizə daxil oldu. Yaxın Şərqdən və digər islam ölkələrindən gələn təsirlər nəticəsində dini geyim formaları təbliğ olunmağa başlandı. Təəssüf ki, bu axınlar yerli adət-ənənələrimizi, mədəniyyətimizi nəzərə almadan “dini geyim” adı altında ərəb və ya İran tərzində olan hicabı cəmiyyətə, xüsusən də gənclərə aşılamağa çalışdı. İnsanlar dini həyat tərzi ilə milli kimlik arasında yanlış bir seçimlə üz-üzə qoyuldular: ya milli adətlər, ya da “doğru dindarlıq” kimi saxta bir alternativ irəli sürüldü.
Halbuki Azərbaycan qadını hər zaman dininə bağlı olub, amma onun dindarlığı kəndirə, qəlibə sığmayıb. Bizim qadınlarımız heç vaxt üzünü-gözünü qara örtüklərə bürüməyib, əksinə, kələğayının zərif ağ, qırmızı, kətan rəngləri ilə başını örterək işə də gedib, ocaq da qoruyub, torpaq da əkib. Kələğayı qadına həm səfirlik, həm də sərbəstlik verirdi.
Son 30-40 ildə baş verən bu radikal dəyişiklik həm də cəmiyyətin savadsızlıqdan və öz tarixi köklərindən uzaqlaşmasından qidalandı. Tarixini, mədəniyyətini bilməyən nəsil üçün xarici geyim tərzi daha cəlbedici və ya “daha dini” göründü. Lakin onlar unutdular ki, kələğayının özü elə bir mədəniyyətdir ki, o, UNESCO-nun Qeyri-Maddi Mədəni İrs Siyahısına daxil edilib. İpəkqurdunun baramasından başlayıb qadının başına qədər uzanan o əmək, o zəhmət bizim genetik kodumuzdur.
Bu gün biz keçmişimizi xatırlamalıyıq. Hicab bir ərəb ənənəsidir və bizim milli geyim kodumuza yad bir elementdir. Bizim özümüzə məxsus, yüzilliklərlə sınaqdan keçmiş zərifliyimiz var. Kələğayı sadəcə parça deyil, bizim tariximizdir, qürurumuzdur və itirilmiş kimliyimizi geri qaytarmaq üçün ən böyük silahımızdır. Başımızı hər zaman qürurla qaldırıb, o zərif ipək baş örtüyümüzü daşımaq isə bizim həm keçmişə, həm də gələcəyə borcumuzdur.
Digər yazılar
“MƏN BUNU PROBLEM OLARAQ DA GÖRMÜRƏM”
PAYTAXTIN İKİ RAYONUNDA NƏQLİYYATIN HƏRƏKƏTİNƏ MƏHDUDİYYƏT QOYULACAQ
